Η έναρξη της συγκομιδής εξαρτάται από τον τρόπο επεξεργασίας, δηλαδή αν θα χρησιμοποιηθούν ως επιτραπέζιες ελιές ή για παραγωγή λαδιού.
Ad - Διαφήμιση
1. Επιτραπέζιες
Καρποί που θα επεξεργασθούν πράσινοι συγκομίζονται όταν το βαθύ πράσινο χρώμα ξεθωριάσει και έχει γίνει ανοικτό πράσινο. Έτσι, για πράσινες οι ελιές συγκομίζονται ενώ είναι ακόμα άγουρες, προς τα τέλη Σεπτεμβρίου με μέσα Οκτωβρίου, ανάλογα με την ποικιλία και την περιοχή. Οι ελιές που θα καταναλωθούν ως μαύρες συγκομίζονται αργότερα, όταν η σάρκα μαυρίσει σε βάθος μέχρι τα 2/3, αλλά πριν αρχίσει να μαλακώνει. Μόνο σε ειδικές περιπτώσεις (θρούμπες, μαύρες αλατισμένες) οι καρποί αφήνονται να υπερωριμάσουν.
Τα χαρακτηριστικά μιας καλής επιτραπέζιας ελιάς είναι τα εξής:
(1) ο λόγος του βάρους σάρκας προς το βάρος πυρήνα να είναι μεγάλος (7/1 ή και 10/1)
(2) η λεπτή επιδερμίδα
(3) η συνεκτική σάρκα που δεν μαλακώνει και δεν αλλοιώνεται κατά την επεξεργασία
(4) η μικρή περιεκτικότητα σε λάδι (γιατί οξειδώνεται και οι ελιές ταγγίζουν)
(5) η μεγάλη περιεκτικότητα σε σάκχαρα (απαραίτητα κατά τη γαλακτική ζύμωση)
(6) η ωραία εμφάνιση, το σχήμα και χρώμα του καρπού κλπ (δευτερεύοντα χαρακτηριστικά)
2. Ελαιοποιήσιμες
Σε μερικές ποικιλίες έχει αποδειχθεί, ότι η συσσώρευση λαδιού σε μαύρους ώριμους καρπούς είναι σχετικά μικρή. Γι’ αυτό μια πρωιμότερη συγκομιδή, πριν την πλήρη αλλαγή του χρώματος του καρπού, ίσως να ήταν προτιμότερη, γιατί μειώνει τον κίνδυνο ζημιάς των καρπών από τα έντομα και την απώλεια της παραγωγής από καρπόπτωση και δίνει υψηλότερης ποιότητας ελαιόλαδο. Επιπλέον, με τη μηχανική συγκομιδή όλοι οι καρποί, ανεξαρτήτως ομοιομορφίας ωρίμανσης, συλλέγονται από το δέντρο μια φορά. Η ταχύτητα της μηχανικής συλλογής συντομεύει σημαντικά τη συλλεκτική περίοδο, επομένως ο χρόνος συλλογής με βάση τη μέγιστη συσσώρευση λαδιού, είναι πολύ σημαντικός.
Η συγκομιδή γίνεται συνήθως Νοέμβριο-Δεκέμβριο, ανάλογα με την ποικιλία, την περιοχή και τη χρονιά. Εξαίρεση αποτελεί η Κέρκυρα (περιοχή υψηλών βροχοπτώσεων), όπου τελειώνει ο χειμώνας με τις πολλές βροχές και οι καρποί συγκομίζονται από τον Απρίλιο έως τον Ιούλιο με πολύ χαμηλής ποιότητας ελαιόλαδο συνήθως.
- Χρόνος Συγκομιδής
Ο χρόνος συγκομιδής παίζει σημαντικό ρόλο στην παραγωγή καλής ποιότητας ελαιόλαδου.
Συγκομιδή του καρπού πριν από τη φυσιολογική ωρίμανση θα δώσει λιγότερη ποσότητα λαδιού αλλά υψηλής ποιότητας ελαιόλαδο. Ελαιόλαδο που προέρχεται από ανώριμο καρπό ξεχωρίζει εύκολα από το βαθύ πράσινο χρώμα και τη χαρακτηριστική γεύση φρεσκάδας και «πρασινάδας» που δίνει στο στόμα (αγουρέλαιο). Χαμηλής ποιότητας ελαιόλαδο παράγεται όταν συλλέγεται υπερώριμος καρπός. Οι καρποί που πέφτουν πρόωρα στο έδαφος (χαμάδες) λόγω προσβολών ή ξηρασίας, θα πρέπει να μαζεύονται πρώτοι και να μην αναμειγνύονται με τους άλλους γιατί δίνουν λάδι κατώτερης ποιότητας.
- Εποχή Συγκομιδής
Η εποχή συγκομιδής έχει επίδραση και στην παραγωγή της επόμενης χρονιάς.
Όταν οι καρποί μένουν για μεγάλη περίοδο πάνω στα δέντρα, η ανθοφορία των δέντρων την επόμενη χρονιά είναι αρκετά περιορισμένη. Όταν οι καρποί συγκομίζονται πράσινοι, ή νωρίς κατά την περίοδο ωρίμανσής τους για επιτραπέζια χρήση (αλλά όχι μετά τα μέσα Οκτωβρίου), τότε η παραγωγή της επόμενης χρονιάς είναι μεγαλύτερη από εκείνη των δένδρων που συγκομίστηκαν αργότερα.
Η παραμονή των καρπών πάνω στα δέντρα δίνει τη δυνατότητα στο δάκο να συνεχίσει την ωοτοκία και την αναπαραγωγική του δραστηριότητα μεταξύ του τέλους μιας καλλιεργητικής περιόδου και της αρχής της επόμενης με αποτέλεσμα την ανάπτυξη μιας ανοιξιάτικης γενιάς. Για τον ίδιο λόγο, η συλλογή των καρπών αγριελιάς από όλα τα γειτονικά δέντρα θεωρείται απαραίτητη.
- Μέθοδοι Συγκομιδής
Οι καρποί συγκομίζονται είτε με το χέρι είτε μηχανικά.
Η συγκομιδή με το χέρι εφαρμόζεται στους καρπούς που προορίζονται για επιτραπέζια χρήση, προς αποφυγή τραυματισμών τους και υποβάθμιση της ποιότητας (χρονοβόρα και πολύ δαπανηρή διαδικασία).
Η μηχανική συγκομιδή γίνεται κυρίως στις ελαιοποιήσιμες ποικιλίες.
Οι μέθοδοι που εφαρμόζονται είναι:
(1) με τη χρήση πλαστικών ή μηχανικών χτενιών (με μπαταρία ή αέρα) και συλλεκτικά πανιά (ελαιόπανα) ή δίχτυα που στρώνονται κάτω από τα δένδρα
(2) με ραβδισμό με ξύλινα ραβδιά και συλλεκτικά πανιά (ελαιόπανα) ή δίχτυα που στρώνονται κάτω από τα δένδρα (κίνδυνος τραυματισμών και προσβολής από το βακτήριο Pseudomonas savastanoi)
(3) με πλαστικά μόνιμα απλωμένα δίχτυα και συλλογή των καρπών πάνω από αυτά με ανασήκωμά τους κατά διαστήματα 5-10 ημερών, ανάλογα με το ρυθμό πτώσης του καρπού (παρουσιάζει δυσκολίες στην εφαρμογή λόγω εμποδίων όπως χόρτα και αγκάθια)
(4) με δονητές κορμού – βραχιόνων με ή χωρίς ανάστροφη ομπρέλα (υποδοχέα καρπών)
(5) με μηχανές συγκομιδής που κινούνται πάνω από τα δένδρα στις υπέρπυκνες φυτεύσεις
Με τη χρήση μηχανικών μέσων συγκομιδής επιτυγχάνεται η συγκομιδή περισσότερων δέντρων σε λιγότερο χρονικό διάστημα και με τη χρήση λιγότερων εργατικών χεριών, συγκομίζονται ευκολότερα ψηλά δέντρα χωρίς να χρειάζονται σκάλες, αλλά χρειάζεται προσοχή έτσι ώστε να μην προκαλούνται τραυματισμοί στους καρπούς και υποβαθμίζεται η ποιότητά τους.
Οι καρποί πρέπει να συγκομίζονται χωρίς προσμίξεις (φύλλα, ξύλα, χώμα κ.λ.π) και όσο το δυνατόν με λιγότερα χτυπήματα.
Συστήνεται η τοποθέτηση πλαστικών διχτύων τα οποία υπερτερούν της κανναβίτσας γιατί είναι φθηνά, εύχρηστα, δεν απορροφούν τα υγρά των σπασμένων καρπών, ξεπλένονται εύκολα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν και με βροχερό καιρό.
Υπάρχει όμως αυξημένος κίνδυνος κλοπής.
- Συντήρηση – Αποθήκευση
Μετά τη συγκομιδή οι καρποί τοποθετούνται σε πλαστικά ή ξύλινα κιβώτια με τρύπες, τα οποία εξασφαλίζουν καλό αερισμό και αποφυγή υψηλών θερμοκρασιών.
Άλλο υλικό είναι οι σάκοι από νήματα που επίσης διευκολύνουν τον αερισμό και εμποδίζουν την ανάπτυξη μυκήτων.
Μεταφορά του καρπού σε πλαστικές σακούλες πρέπει να αποφεύγεται.
Ο χρόνος μεταφοράς στον τόπο προορισμού (ελαιοτριβείο, εργοστάσιο επεξεργασίας) πρέπει να είναι όσο το δυνατόν μικρότερος.
Αν υπάρχει καθυστέρηση στη μεταφορά του καρπού στο ελαιοτριβείο, τότε πρέπει να απλώνεται σε λεπτό στρώμα πάχους 15-20 cm πάνω σε καθαρό πάτωμα, όπου μπορεί να παραμείνει μέχρι μία εβδομάδα χωρίς σήψεις και υποβάθμιση της ποιότητας του ελαιολάδου.
Αποθήκες που περιέχουν φυτοφάρμακα ή πετρέλαια σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για το σκοπό αυτό.
Βάση την Κωδικοποίηση Κανόνων Διακίνησης και Εμπορίας Προϊόντων και Παροχής Υπηρεσιών (Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ.) για την εμπορεία και πώληση ελαιολάδου και σπορέλαιου προς τον τελικό καταναλωτή ισχύον οι γενικές διατάξεις περιγράφονται στα άρθρα 39 και 40.
Εμπορία ελαιολάδου προς τελικό καταναλωτή
ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
1. Στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος (ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ) εμπίπτει η εμπορία σε επίπεδο λιανικού εμπορίου του «εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου», του «παρθένου ελαιολάδου», του «ελαιολάδου–αποτελούμενου από εξευγενισμένα ελαιόλαδα και παρθένα ελαιόλαδα» και του «πυρηνελαίου», όπως αυτά ορίζονται με βάση τον Kανονισμό ΕΕ 29/2012 και στο σημείο 1 στοιχεία α) και β) και στα σημεία 3 και 6 του παραρτήματος VIII του Κανονισμού (ΕE) 1308/2013 όπως ισχύει και της εκάστοτε ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας.
2. Οι διατάξεις της παρούσας απόφασης εφαρμόζονται επίσης και στις απευθείας πωλήσεις ελαίων της παραγράφου 1 από τους παραγωγούς και ελαιοτριβείς προς τον τελικό καταναλωτή.
Β. ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ
1. Για τη συσκευασία και επισήμανση των προϊόντων της περίπτωσης (Α) και τον τρόπο παρουσίασής τους στον τελικό καταναλωτή, εφαρμόζεται η εκάστοτε ενωσιακή ( Καν ΕΕ 1169/11 όπως ισχύει )και εθνική νομοθεσίας ( κοινή υπουργική απόφαση 323902/09 όπως ισχύει ).
2. Στους παραβάτες επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο ως κάτωθι:
Α. Για μη αναγραφή ενδείξεων, χίλια ευρώ (1.000€) ανά κωδικό προϊόντος
Β. Για ελλιπή αναγραφή ενδείξεων, πεντακόσια ευρώ (500€) ανά κωδικό προϊόντος
Γ. Για ανακριβή-παραπλανητική αναγραφή ενδείξεων, τρεις χιλιάδες ευρώ (3.000€) ανά κωδικό προϊόντος.
Γ. ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΑ ΕΜΠΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ
1. Επί όλων των παραστατικών εμπορίας και διακίνησης των προϊόντων που εμπίπτουν στην ως άνω περίπτωση (ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ), προοριζομένων για τον τελικό καταναλωτή, εκτός από τα άλλα υποχρεωτικά στοιχεία σύμφωνα με το άρθρο 13 του ν. 4177/2013, αναγράφεται και η ονομασία του είδους του ελαιολάδου, όπως αυτή ορίζεται στην ισχύουσα εθνική νομοθεσία.
2. Στους παραβάτες επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο ως κάτωθι:
Α. Για μη έκδοση / κατοχή παραστατικών εμπορίας και διακίνησης αξίας μέχρι χίλια ευρώ (1.000€), χίλια πεντακόσια ευρώ (1.500€) ανά παράβαση.
Β. Για μη έκδοση / κατοχή παραστατικών εμπορίας και διακίνησης αξίας χιλίων ένα ευρώ και άνω (1.001€), τρεις χιλιάδες ευρώ (3.000€) ανά παράβαση.
Γ. Για ελλιπή αναγραφή των προβλεπόμενων ενδείξεων, χίλια ευρώ (1.000€) ανά παραστατικό.
Δ. Για ανακριβείς-παραπλανητικές ενδείξεις στα εκδιδόμενα παραστατικά εμπορίας και διακίνησης τρεις χιλιάδες ευρώ (3.000€ ), ανά παραστατικό.
Άρθρο 40
Εμπορία βρώσιμων σπορέλαιων προς τελικό καταναλωτή
Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
1. Τα σε ρευστή κατάσταση βρώσιμα σπορέλαια προσφέρονται στον τελικό καταναλωτή (μεμονωμένοι καταναλωτές, εστιατόρια, καντίνες, νοσοκομεία και άλλες επιχειρήσεις μαζικής εστίασης) μόνο προσυσκευασμένα σε καινούργιο κλειστό περιέκτη.
2. Οι περιέκτες που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο 1, πρέπει να πληρούν τους όρους του Κώδικα Τροφίμων και Ποτών και της σχετικής ενωσιακής νομοθεσίας, ( Καν ΕΕ 1935/2004 ) και να είναι ερμητικά κλεισμένοι με τρόπο που η εξαγωγή του περιεχομένου τους να μην είναι δυνατή, παρά μόνο με διάρρηξη του πώματος.
3. Στους παραβάτες επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο, ως κάτωθι:
Α. Για παράβαση της παραγράφου 1, δύο χιλιάδες ευρώ (2.000€) ανά κωδικό προϊόντος.
Β. Για μη αναγραφή ενδείξεων, χίλια ευρώ (1.000€) ανά κωδικό προϊόντος.
Γ. Για ελλιπή αναγραφή ενδείξεων, πεντακόσια ευρώ (500€) ανά κωδικό προϊόντος.
Δ. Για ανακριβή-παραπλανητική αναγραφή ενδείξεων, τρεις χιλιάδες ευρώ (3.000€) ανά κωδικό προϊόντος.
